Bijbelstudie, Geschiedenis, Levenskwesties, Mensdom

Bereshith 3:1-5 De grote misleiding

1 Nu was de slang het sluwste van al het wilde gedierte dat Jahweh God gemaakt had. Zij zei tot de vrouw:

,,Heeft God werkelijk gezegd dat gij van geen enkele boom in de tuin moogt eten?”.

2 De vrouw zei tot de slang

Wij mogen eten van de vruchten van het geboomte in de tuin. 3 God heeft alleen gezegd: Van de vruchten van de boom die midden in de tuin moogt gij niet eten en er zelfs niet aan raken; anders zult gij sterven”.

4 Maar de slang zei tot de vrouw:

,,Gij zult volstrekt niet sterven! 5 God weet nu eenmaal dat uw ogen zullen opengaan op de dag dat gij daarvan eet, zodat gij gelijk zult worden aan God, kenners van goed en kwaad”.

“6 Toen zag de vrouw dat die boom goed was om van te eten en dat hij een lust was voor de ogen, en dat het verleidelijk was [ ] om daardoor inzicht te verkrijgen. {BvhOT}

Wij zijn nu gekomen aan heet hoofdstuk dat alles verklaart waarom wij nu in zulk een troep leven. De boekrol schrijver Moshe laat ons zien hoe het kwaad de wereld is ingekomen.

De structuur van deze pericope is vrij duidelijk. Er zijn drie grote onderverdelin­gen:

  1. De bekoring (vss 1-6);
  2. De val (vss 7-13);
  3. Het goddelijk strafoordeel (vss 14.24).

 

De bekoring, 3,1-6.

De figuur van de ,,slang”, die de vrouw eerst verleidt (nog voor de man: 1Tim 2, 13v), is volgens sommigen waarschijnlijk op te vatten als een mythologische tegenstander van Jahweh: de kanaïnitische vruchtbaarheidscultus was na­melijk in het oog van een vroom Israëliet het zinnebeeld van alle boosheid (en dus de bron van de eerste zondeval).

Wij moeten echter tegen die slang opkijken als de zinnebeeldige verpersoonlijking van ons eigen vrij denken dat ons kan misleiden. De slang staat namelijk als zinnebeeld voor de nachash of verleiding.

Het lidwoord bij ,,slang” (hannahãs) wijst op een belangrijk personage, of op een buitengewoon, ,,demonisch” of ,,chtonisch” dier (vgl. neh~ustan, het slan­genbeeld in de tempel: 2Kg 18,4); ook an­dere dieren echter hebben het lidwoord bij zich (1Sa 17,34; Am 3,12; 5,19). Reeds als dier werd de slang vaak als boos be­schouwd (49,17; Is 14,29; 59, 5; Mich7, 17; Job 20,14.16; Ps 58,5; 1404; Spr23, 32); daarom geldt ze als symbool van het kwaad (vgl. de zeedraken als tegen God ge­keerde chaosmachten: Ps 74,14; 104,26; Is 27,1; vgl. ook Ex 7,15).

De slang werd zeer intensief vereerd in Kanaän, zoals de vondst van slangenbeelden in Betsjan, Gezer, Taij­nach enz. bewijst. Daarom roept de slang de naturistische praktijken van de kananiti­sche cultus op, niet zozeer de seksuele sfeer (de slang als ,,fallisch embleem”) als wel de verborgen kennis der divinatie en der magie (het denominativum nha betekent: magie bedrijven; vgl. 44,5). In laatste in­stantie staat achter de slang ,,de duivel” (Wijsh 2,24; Openb 12,9; 20,2; Henoch 69,6). De sluwheid (handigheid, behoed­zaamheid) van de slang is spreekwoordelijk (Mt 10,16).

File:William Blake, The Temptation and Fall of Eve.JPG
William Blake: The Temptation and Fall of Eve = De verleiding en val van Eva – illustratie bij Milton’s ‘Paradise Lost’ (1808, pen en aquarel op papier)

Wij moeten beseffen dat het hier om de sluwheid gaat. De term “verraderlijk” komt ook voor en bevat een toespeling op de naakte stamouders (arümim); dit brengt echter niet mee dat men zou moeten vertalen: de slang was ,,het meest naakte van alle dieren” (Coppens). Het gaat er om dat de gedachten die opkwamen bij de naakte vrouw haar behoedzaamheid wegnamen en haar het lef gaven om de Macht van God in vraag te stellen.

Misschien bevat Berehsith 3,1-6 spo­ren van een gedemythiseerde oude mythe (G. Bouwman, Bijdragen 15, 1954, 162­71), die een ,,aarddaemon” als tegenstander van de ,,Heer van de tuin” voorstelt, (Zimmerli). Het spreken van de slang –  dat van groter belang is dan haar wezen – vertolkt de suggesties van de persoonlijke bekoorder. In de vrouw zelf gaat er een vraagstelling op. Zij vraagt zichzelf af in welke mate haar maker wel het beste met haar voor heeft en haar niets achter houdt.

De slang noemt God liever ,,Elohim” dan bij Zijn Heilige Naam Jehovah. Er is dan wel erkenning van de hooggeplaatstheid (god of recht van een god zijn) wat die tittel inhoudt. Er is een woordspeling in spraak van de slang: de negatie lö’to’kelü mikkôl lés kan slaan op de gehele zin (“niet van alle”, d.w.z. van geen enkele boom) op het adjectief ,,alle” (,,niet van alle” d.i. ,,van een of andere niet”). Terwijl Gods verbod aan de laatste interpretatie denkt (nl. niet van de boom der kennis, waarvan de bekoorder geen uitdrukkelijk gewag maakt), stelt de slang de zaken voor alsof de eerste betekenis kon bedoeld zijn.

Het naïeve antwoord van in vers 2 (waarbij de negatie, en dus de dubbelzinnigheid van de vorige zin vervalt) wijst eerder op de vertrouwelijkheid en de paradijsvrede dan op de houding van een ,,kind zonder onderscheidingsvermogen”. Er is geen spoor van wrevel over Gods verbod, of spotting van een eventuele ,,Götternheid (A. Wünsche). Wij krijgen hier ook te horen dat de mens vruchten mag eten. Maar er is enkel een beperking voor die speciale boom in het midden van de Gan.

De slang geeft de vrouw de gelegenheid om God te verdedigen. Daarin zien wij een teken dat elke mens in zich de mogelijkheid heeft om na te denken en zelf de juiste beslissing te nemen. Met„,de boom die midden in de tuin staat” is blijkbaar de Etz HaDa’as Tov v’Rah (Boom van moraal),  of de boom der kennis van goed en kwaad bedoeld; de formule, “er zelfs niet aan raken” is blijkbaar empathisch. Eigenlijk vormen de woorden ,,anders zult gij sterven” het voorwerp van het prohibitief voegwoord pen:

,,Ge moogt niet eten, om te verhinderen dat ge zou sterven” (of: ,,als gij wilt verhinderen…”).

Gods verbod is immers onvoorwaardelijk (2,17).

+

Voorgaande

Voorziening van leven

Keuze van levende zielen tot de dood

Voorzieningen voor de keuzes van de mens

Bron(nen) van kwaad

Terugblikkend op de eerste mens en eerste gebeurtenissen 1 Ontstaan en plaatsing eerste mens

Terugblikkend op de eerste mens en eerste gebeurtenissen 2 Daad van ongehoorzaamheid eerste mens

Bereshith 2:15-25 De mens geplaatst in de tuin van Eden

Bereshith 2:15-25 v 18-25 Een Hulp voor de man of een Vrouw in het vizier

++

Aanvullende lectuur

Lit.: M..J. Lagrange, L’innocence et le péché (RB 6, 1897, 341-79); P. Mayhofer, Der Fali des Menschen (Th. GL 28, 1936, 133-62); J. Miklik, Der Fali des Menschen (Bb 20, 1939, 387-96); M. A. van den Oudenrijn, De zonde in den tuin (Roer-mond 1939); J. Coppens, De zonde in den tuin (ETL x8, 1941, 75-85); J. Kahmann, Het verhaal van de tuin in Eden (Nederl. Kath. St. 48, 1952, i-8 124-30; 137-45); G. Lambert, Le drame du jardin d’Eden

(Nouv.Rev.ThéoL 76, 1954, 917-48; 77); L. F. Hartman, Sin in Paradise (CBQ 20, 1958, 26.40).

B. Renz, Die kluge Schiange (BZ 24, 1931, 236-41); P. van Imschoot, De ser­pente tentatore (Coil. Gandav. 31, 1948, 5­io); F. Hvidberg, The Canaanite Back­ground of Gen 1-111 (VT TO, 1960, 285‑94)

J. Helm, Zur Paradiesschlan schrift Seb. Merlde, Düsseldorf 19 51) ; A. Deimel, Gn 3,1 (VD 4,19 49); P. Joüon, Le grand Dragon, Serpent (Rech.Sc.Rel. 8, 1927, 444-46)

  1. De Voltooiing van de schepping 2 Goden van licht en duisternis
  2. Fragiliteit en actie #1 Ongehoorzaamheid van Geschapene
  3. Gedachte voor 2 januari 2018
  4. Gedachte voor 3 januari 2018
  5. Wie brengt het Kwaad over ons
  6. Oorzaak lijden en dood
  7. Satan of duivel
  8. Onwetendheid, wettigheid en zondigheid
  9. Hoe de Satan vandaag rond toert

+++

Gerelateerd

Genesis is geen mythe (recensie)

Advertenties

10 gedachten over “Bereshith 3:1-5 De grote misleiding”

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.